از اين ارقام و شرحى كه گذشت مىتوان استنباط نمود كه اركان مذهبى چه دستگاه قوى را در اختيار دارند و مىتوانند نقش عمده‌اى در سياست مشهد داشته باشند . خود مشهد در واقع مجموعه‌اى از افراد همه قسم پيشه و كار مختلف و علاقه‌هاى متعدد و دسته‌بنديهاى گوناگون است كه آستانه را محور كار خود قرار داده‌اند و به همان نسبتى كه حوزهء داخلى كانون مقدسى است به همان نحو نيز زندگانى شهرى از همان مركز مرموز از راه تيرهء خرافات‌پرستى و معجزه‌دوستى جريان دارد . كانولى چه نيكو گفته بوده است وقتى كه او راجع به ملاهاى مشهد نوشت كه اكثريت ايشان افراد بيسوادى هستند و بزرگترين منظورشان آن است كه حداكثر استفادهء مادى از زوار به چنگ آورند و از بالاترين فرد ايشان تا افراد نانوا تمام هدف واحدى دارند و آن عده‌اى كه امور دستگاه آستانه را برعهده دارند چون از وجوه مسافران بىنصيب‌اند پولى را كه بايد صرف نگاهدارى دستگاه حضرت بشود در جيب خود فرومىريزند . دستگاه ادارى آستانه - از دوره‌هاى قديم حرم امام رضا ( ع ) در دست شخصى بوده است كه لزوما از طبقهء روحانى نيست و معمولا يكى از افراد عادى است به نام متولىباشى يا نگهبان كل . او بواسطهء ماهيت كار خود يكى از افراد عمدهء شهر به شمار مىرود كه گاهى نفوذش برابر و حتى بيشتر از نفوذ والى است و اين يكى از آثار اقتدار شهريار فعلى است كه مانند موارد ديگر به برادر خود ركن - الدوله كه در موقع مسافرتم والى خراسان بوده مقام متولىباشى هم داده است . اين اولين بار بود كه هردو سمت در شخص واحدى جمع شده بود كه بدان‌وسيله هم از نفوذ طبقهء روحانى كاست و هم بر قدرت شهريارى بيفزود . در زير دست متولىباشى به تناسب ميزان اختيار و اشتهارش افراد پايين‌تر به نام متولى هستند كه بعضىها آن سمت را به ارث برده‌اند و بعضى ديگر از جانب پادشاه به آن مقام مىرسند . سپس مجتهدين كه مرجع تقليد و صاحب نفوذ بسيارند و بعضىها از شاه مقررى ثابت دريافت مىدارند و ملاها كه كارشان دعا و روضه‌خوانى است و از ناحيهء زائرين وسيلهء معاش بدست مىآورند .